Zaświadczenie A1 w Norwegii — obowiązki pracowników i przedsiębiorców oraz składki od dochodów z Polski
Stan informacji: 30 października 2026 r.
Zaświadczenie A1 potwierdza, któremu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba. Ma znaczenie nie tylko przy delegowaniu pracowników, lecz również przy łączeniu zatrudnienia i działalności gospodarczej w Polsce i Norwegii oraz przy regularnym wykonywaniu pracy w obu państwach.
Ustalenie właściwego ustawodawstwa rozstrzyga, gdzie należy rozliczać składki. W ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego zasadą jest podleganie ustawodawstwu jednego państwa. Pracownik ani przedsiębiorca nie może swobodnie wybrać systemu lub podzielić obowiązków według miejsca uzyskania poszczególnych dochodów.
Zatrudnienie w Norwegii i działalność gospodarcza w Polsce
Osoba wykonująca pracę najemną w Norwegii i jednocześnie prowadząca działalność na własny rachunek w Polsce co do zasady podlega ustawodawstwu norweskiemu z obu tytułów. W sytuacji odwrotnej — przy pracy najemnej wykonywanej w Polsce i działalności w Norwegii — zasadniczo właściwe jest ustawodawstwo polskie.
Jest to konsekwencja pierwszeństwa pracy najemnej przy jej równoczesnym wykonywaniu z działalnością na własny rachunek w różnych państwach. Ocena wymaga jednak uwzględnienia rzeczywistego charakteru aktywności. Pracy marginalnej nie bierze się pod uwagę przy ustalaniu ustawodawstwa. Jeżeli natomiast praca najemna jest wykonywana w kilku państwach, zastosowanie znajdują reguły dotyczące takiego zatrudnienia.
Podleganie folketrygden z tytułu zatrudnienia w Norwegii oznacza obowiązek rozliczenia norweskiej trygdeavgift również od dochodu z równolegle prowadzonej działalności na własny rachunek w Polsce. Skatteetaten wskazuje ten obowiązek wprost w wytycznych dotyczących łączenia norweskiego wynagrodzenia z dochodem z działalności w innym państwie EOG.
Przykładowo osoba zatrudniona i wykonująca pracę w Norwegii, która w tym samym okresie prowadzi jednoosobową działalność w Polsce, nie powinna zakładać, że norweskie składki obejmują wyłącznie wynagrodzenie z etatu. Polski dochód z działalności również wymaga uwzględnienia w rozliczeniu składkowym, jeżeli właściwe jest ustawodawstwo norweskie.
Obowiązek składkowy należy odróżnić od obowiązku zapłaty podatku dochodowego. To, że działalność jest rozliczana podatkowo w Polsce, nie przesądza o braku norweskich składek. Nie oznacza to również objęcia składką każdego zagranicznego wpływu — znaczenie mają kategoria dochodu, okres podlegania ubezpieczeniom i norweskie zasady ustalania podstawy składki.
Praca lub działalność wykonywana w obu państwach
Przy regularnym wykonywaniu pracy najemnej w Polsce i Norwegii należy ustalić miejsce zamieszkania, udział pracy wykonywanej w poszczególnych państwach oraz siedziby pracodawców. Wykonywanie znacznej części pracy w państwie zamieszkania zasadniczo prowadzi do zastosowania jego ustawodawstwa. Istotnym kryterium jest udział wynoszący co najmniej 25% czasu pracy lub wynagrodzenia. Jeżeli znaczna część pracy nie jest wykonywana w państwie zamieszkania, wynik zależy również od liczby pracodawców i państw ich siedziby.
Przy działalności na własny rachunek wykonywanej w obu państwach ocenia się między innymi obrót, czas pracy, dochód oraz liczbę świadczonych usług. Jeżeli przedsiębiorca nie wykonuje znacznej części działalności w państwie zamieszkania, właściwe może być ustawodawstwo państwa, w którym znajduje się centrum zainteresowania jego działalności. Sam adres rejestracyjny firmy nie rozstrzyga tej kwestii.
Samo wykonywanie pracy w rotacji i powroty do rodziny w Polsce nie oznaczają pracy w dwóch państwach. Znaczenie ma faktyczne wykonywanie aktywności zawodowej, w tym pracy zdalnej, a nie wyłącznie miejsce pobytu w czasie wolnym.
Wyjaśnienia wymaga również łączenie zatrudnienia z pobieraniem świadczeń z drugiego państwa, na przykład świadczeń chorobowych, związanych z rodzicielstwem, emerytury lub renty. Nie można jednak stosować jednej reguły do wszystkich świadczeń. Należy ujawnić ich rodzaj i okres pobierania oraz ustalić zarówno wpływ na właściwe ustawodawstwo, jak i dopuszczalność łączenia świadczenia z pracą lub działalnością. Nie każda osoba pobierająca zagraniczne świadczenie potrzebuje z tego powodu A1.
Delegowanie pracowników i czasowe wykonywanie działalności w Norwegii
Polska firma delegująca pracownika do Norwegii może zachować dla niego polskie ustawodawstwo, jeżeli spełnione są warunki delegowania. Ocenie podlegają między innymi rzeczywista działalność pracodawcy w Polsce, zachowanie wymaganej więzi z pracownikiem, przewidywany okres pracy nieprzekraczający 24 miesięcy oraz warunek niezastępowania innej osoby delegowanej. Samo zawarcie polskiej umowy o pracę nie wystarcza.
Przedsiębiorca czasowo wykonujący usługi w Norwegii może pozostać w polskim systemie, jeżeli normalnie prowadzi działalność w Polsce, zagraniczna działalność ma podobny charakter, przewidywany okres nie przekracza 24 miesięcy i zachowane są warunki umożliwiające kontynuowanie działalności w Polsce po powrocie. Sam wpis do CEIDG nie potwierdza spełnienia tych wymogów.
Limit 24 miesięcy dotyczy tej podstawy czasowego delegowania lub wykonywania działalności. Nie jest ogólnym limitem obowiązywania każdego zaświadczenia A1. Również przedłużenie podlegania systemowi państwa wysyłającego ponad standardowy okres nie następuje automatycznie.
Procedura: ZUS, NAV i Skatteetaten
Przy wykonywaniu pracy lub działalności w kilku państwach zainteresowany powinien zgłosić swoją sytuację instytucji państwa zamieszkania — zasadniczo ZUS w Polsce albo NAV w Norwegii. Instytucje ustalają właściwe ustawodawstwo w przewidzianej procedurze. Zaświadczenie potwierdzające podleganie polskiemu systemowi wydaje co do zasady ZUS, a norweskiemu — NAV.
A1 wydane przez ZUS, potwierdzające polskie ustawodawstwo podczas pracy w Norwegii, przekazuje się do NAV, a nie do Skatteetaten w celu ustalenia statusu ubezpieczeniowego. NAV weryfikuje i rejestruje wyłączenie z folketrygden, po czym przekazuje elektroniczną informację do Skatteetaten. Na tej podstawie urząd podatkowy uwzględnia wyłączenie przy rozliczaniu trygdeavgift i arbeidsgiveravgift.
Znaczenie ma również urzędowa wymiana komunikatów SED pomiędzy instytucjami. Sam fakt otrzymania A1 przez pracownika lub pracodawcę nie oznacza, że wyłączenie zostało już zarejestrowane w norweskich systemach. Jeżeli mimo wydania dokumentu nadal naliczane są składki, należy sprawdzić przekazanie informacji przez ZUS i status rejestracji w NAV.
Do wniosku należy przygotować informacje i dokumenty pozwalające odtworzyć rzeczywisty sposób wykonywania pracy: umowy, okresy i miejsca pracy, harmonogramy, dane pracodawców oraz dokumentację działalności w obu państwach. Trzeba również ujawnić równoległe zatrudnienie i pobierane świadczenia.
NAV zaleca składanie wniosku możliwie wcześnie, najlepiej przed wyjazdem. Nie należy zakładać, że dokument zawsze będzie można bez przeszkód uzyskać za dowolny okres wstecz.
Obowiązki i konsekwencje nieprawidłowego ustalenia ubezpieczenia
Pracownik i przedsiębiorca powinni zgłosić aktywność wykonywaną w kilku państwach oraz informować o zmianach mogących wpływać na właściwe ustawodawstwo. Dotyczy to w szczególności rozpoczęcia lub zakończenia zatrudnienia, podjęcia działalności i istotnej zmiany sposobu wykonywania pracy.
Pracodawca powinien rozliczać składki zgodnie z ustalonym ustawodawstwem. Jeżeli pracownik norweskiego przedsiębiorstwa podlega systemowi innego państwa EOG, pracodawca ma obowiązek ustalić z właściwą instytucją zagraniczną zasady rejestracji i opłacania należności. Wyłączenie z norweskiego systemu nie oznacza braku obowiązków składkowych po stronie firmy.
Brak A1 nie tworzy samodzielnie obowiązku opłacania składek w Norwegii. Obowiązek ten wynika z właściwego ustawodawstwa. Brak dokumentu lub niezakończona wymiana informacji mogą jednak utrudnić wykazanie prawa do wyłączenia z norweskich składek i spowodować konieczność późniejszych korekt.
Jeżeli właściwe jest ustawodawstwo norweskie, pominięcie dochodu z działalności w Polsce może prowadzić do zaległości składkowych. Konieczne może być również skorygowanie wcześniejszych rozliczeń w Polsce. Samo opłacanie ZUS nie zastępuje wykonania obowiązków wynikających z podlegania folketrygden.
Ustalenie systemu ubezpieczeń ma również znaczenie dla oceny uprawnień do świadczeń. A1 nie zastępuje jednak odrębnej oceny podatków, norweskich warunków zatrudnienia, ubezpieczenia wypadkowego ani obowiązków dotyczących emerytury pracowniczej OTP. Nie należy traktować go jako ogólnego zwolnienia firmy z norweskich przepisów.
Aktualne zmiany dotyczące A1
15 września 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła projekt ESSPASS — europejskiego poświadczenia zabezpieczenia społecznego. Ma ono umożliwić cyfrowe uzyskiwanie, przechowywanie i przedstawianie dokumentów, w tym A1, za pomocą unijnego portfela tożsamości cyfrowej. Dokumenty A1 dla pracowników delegowanych mają zostać objęte rozwiązaniem w pierwszym etapie, planowanym rok po wejściu w życie rozporządzenia ESSPASS. Projekt wymaga jeszcze przyjęcia przez Parlament Europejski i Radę.
Odrębnie, 28 września 2026 r., Rada UE przyjęła reformę zasad koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Obejmuje ona również delegowanie, pracę w kilku państwach oraz procedury ustalania i potwierdzania właściwego ustawodawstwa. Dla szeregu tych zmian przewidziano stosowanie po 24 miesiącach od wejścia w życie rozporządzenia zmieniającego. Ich zastosowanie w Norwegii wymaga ponadto uwzględnienia procedury włączenia do Porozumienia EOG.
W Norwegii od 1 czerwca 2026 r. dostępny jest nowy cyfrowy formularz dla pracowników delegowanych przez norweskiego pracodawcę do innego państwa EOG lub Szwajcarii. Pracownik i pracodawca przesyłają odrębne części formularza. Nie jest on przeznaczony dla osób regularnie wykonujących pracę w kilku państwach.
Pomagamy pracownikom i przedsiębiorcom ustalić właściwy system ubezpieczeń, przygotować wniosek o A1 i dokumentację oraz wyjaśnić sprawę przed ZUS, NAV i Skatteetaten. Jeżeli łączysz zatrudnienie, działalność lub świadczenia w Polsce i Norwegii albo delegujesz pracowników, skontaktuj się z nami w celu oceny obowiązków i przeprowadzenia właściwej procedury.